Το 1967, οι Αμερικανοί είχαν ένα πρόβλημα στο Βιετνάμ. Παρά τους βομβαρδισμούς και την τεράστια στρατιωτική τους υπεροχή, οι αντίπαλοί τους εξακολουθούσαν να μεταφέρουν στρατιώτες και εφόδια μέσα από ένα πολύπλοκο δίκτυο δρόμων και μονοπατιών στη ζούγκλα.
Η λύση που σκέφτηκαν ήταν, αν μη τι άλλο, ευρηματική. Αφού δεν μπορούσαν να σταματήσουν αποτελεσματικά τις μεταφορές με τα συμβατικά όπλα, αποφάσισαν να δοκιμάσουν κάτι διαφορετικό: να κάνουν τον ουρανό να βρέχει περισσότερο, μετατρέποντας τις διαδρομές του εχθρού σε έναν απέραντο λασπότοπο.
Όχι, δεν πρόκειται για κάποιο τρελό σενάριο που ξεπήδησε από τις θεωρίες συνωμοσίας του διαδικτύου. Το «Project Popeye» ήταν μια πραγματική, απόρρητη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ, η οποία χρησιμοποίησε τεχνικές τροποποίησης του καιρού κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ.
Και το πιο ενδιαφέρον; Σε ένα από τα επίσημα έγγραφα της εποχής, οι Αμερικανοί παραδέχονταν ότι οι αρχικές δοκιμές ίσως είχαν πετύχει υπερβολικά καλά, αφού δεν μπορούσαν να προβλέψουν με ακρίβεια ούτε πόση βροχή θα προκαλούσαν ούτε πού ακριβώς θα κατέληγε.
Φαίνεται πως ο καιρός δεν ήταν ιδιαίτερα συνεργάσιμος με τη στρατιωτική ιεραρχία…
Η επιχείρηση που προσπάθησε να επιστρατεύσει τα σύννεφα
Η ιστορία ξεκινά τον Οκτώβριο του 1966, όταν οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις πραγματοποιούν μυστικές δοκιμές πάνω από περιοχές του Λάος, χρησιμοποιώντας μια τεχνική γνωστή ως “cloud seeding”, δηλαδή σπορά νεφών. Η μέθοδος βασίζεται στη διασπορά ουσιών, όπως ο ιωδιούχος άργυρος, μέσα σε κατάλληλα σύννεφα, με στόχο να επηρεαστεί η διαδικασία σχηματισμού βροχής.
Η τεχνολογία δεν ήταν καινούργια, ούτε είχε αναπτυχθεί αποκλειστικά για στρατιωτικούς σκοπούς. Το πραγματικά πρωτοποριακό -και ανησυχητικό- στοιχείο ήταν η απόφαση να χρησιμοποιηθεί ως όπλο. Ο στόχος του Project Popeye ήταν να παραταθούν οι βροχοπτώσεις σε στρατηγικές περιοχές, ακόμη και κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου, ώστε να δυσκολευτούν οι μετακινήσεις κατά μήκος των διαδρομών ανεφοδιασμού των Βορειοβιετναμέζων. Αντί να καταστρέφουν απλώς έναν δρόμο, οι Αμερικανοί ήθελαν να τον καταστήσουν άχρηστο με τη βοήθεια της ίδιας της φύσης.
Το σχέδιο, βέβαια, είχε μια μικρή αδυναμία: η φύση δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το ποιος φοράει ποια στολή…
Όταν η βροχή έπεσε στη λάθος πλευρά
Στις 13 Ιανουαρίου 1967, ένα απόρρητο υπόμνημα του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών παρουσίαζε τα αποτελέσματα των πρώτων δοκιμών. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Πενταγώνου, είχε πραγματοποιηθεί σπορά σε περισσότερα από 50 σύννεφα και το 82% αυτών είχε δώσει βροχή μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Οι αξιωματούχοι θεωρούσαν τα αποτελέσματα εξαιρετικά ενθαρρυντικά, αν και οι συγκεκριμένες παρατηρήσεις δεν αρκούσαν για να αποδείξουν πόση από τη βροχή οφειλόταν πράγματι στην ανθρώπινη παρέμβαση.
Το πιο ενδιαφέρον περιστατικό, ωστόσο, αφορούσε ένα σύννεφο που συνέχισε την πορεία του προς τα ανατολικά, πέρασε τα σύνορα με το Βιετνάμ και, σύμφωνα με το υπόμνημα, προκάλεσε ισχυρότατη βροχόπτωση πάνω από ένα αμερικανικό στρατόπεδο ειδικών δυνάμεων. Οι μετρήσεις έκαναν λόγο για περίπου 23 εκατοστά βροχής μέσα σε τέσσερις ώρες.
Αντί, λοιπόν, να δυσκολευτεί μόνο ο εχθρός, οι ίδιοι οι Αμερικανοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια καταιγίδα που πίστευαν ότι είχαν ενισχύσει. Το έγγραφο χαρακτήριζε τις δοκιμές ενδεχομένως υπερβολικά επιτυχημένες, επισημαίνοντας ότι δεν ήταν δυνατόν να ελεγχθούν με ακρίβεια η ποσότητα της βροχής και η έκταση που θα επηρεαζόταν.
Με λίγα λόγια, είχαν βρει έναν τρόπο να επηρεάζουν τα σύννεφα, αλλά δεν μπορούσαν να τους δώσουν ακριβείς οδηγίες για το πού έπρεπε να αδειάσουν…
Το μυστικό που δεν έπρεπε να μάθει κανείς
Το Project Popeye δεν περιορίστηκε στις αρχικές δοκιμές. Οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις ενίσχυσης της βροχόπτωσης στη Νοτιοανατολική Ασία συνεχίστηκαν έως το 1972, με αεροσκάφη που απελευθέρωναν ουσίες μέσα στα σύννεφα.
Το πρόγραμμα παρέμεινε μυστικό, γεγονός που δεν προκαλεί ιδιαίτερη έκπληξη αν σκεφτεί κανείς ότι οι ΗΠΑ επιχειρούσαν να τροποποιήσουν τις καιρικές συνθήκες σε περιοχές όπου κατοικούσαν και άμαχοι.
Τα απόρρητα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι οι αξιωματούχοι είχαν εξετάσει πιθανούς κινδύνους για τις καλλιέργειες, τα ποτάμια και τους κατοίκους των περιοχών που θα δέχονταν τις βροχοπτώσεις. Παράλληλα, αναγνώριζαν ότι μια τέτοια επιχείρηση δημιουργούσε ένα επικίνδυνο προηγούμενο για μελλοντική στρατιωτική χρήση της τροποποίησης του περιβάλλοντος.
Το πραγματικά εντυπωσιακό είναι ότι οι αρχικές δοκιμές στο Λάος είχαν πραγματοποιηθεί χωρίς να έχει ενημερωθεί η κυβέρνηση της χώρας. Και όταν κάποιοι Αμερικανοί αξιωματούχοι εξέφρασαν επιφυλάξεις για τις πολιτικές και νομικές συνέπειες, το ερώτημα δεν ήταν μόνο αν η επιχείρηση ήταν αποτελεσματική, αλλά και τι θα συνέβαινε αν άλλες χώρες αποφάσιζαν κάποτε να κάνουν το ίδιο.
Αν η βροχή μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως στρατιωτικό εργαλείο, ποιος θα εμπόδιζε έναν μελλοντικό αντίπαλο να επιχειρήσει κάτι αντίστοιχο;
Η αποκάλυψη που έφερε τον καιρό στο εδώλιο
Το 1972, δημοσιεύματα των αμερικανικών μέσων ενημέρωσης έφεραν την υπόθεση στη δημοσιότητα, ενώ το 1974 το Πεντάγωνο παρουσίασε σε μέλη της Γερουσίας λεπτομέρειες για το πολυετές πρόγραμμα. Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν συζητήσεις για το κατά πόσο μια κυβέρνηση είχε το δικαίωμα να χρησιμοποιεί το περιβάλλον ως όπλο, ιδιαίτερα όταν οι συνέπειες μιας τέτοιας παρέμβασης δεν μπορούσαν να περιοριστούν με ακρίβεια.
Το 1977 υπογράφηκε διεθνής σύμβαση που απαγορεύει τη στρατιωτική ή άλλη εχθρική χρήση τεχνικών τροποποίησης του περιβάλλοντος όταν προκαλούν εκτεταμένες, μακροχρόνιες ή σοβαρές συνέπειες. Η σύμβαση τέθηκε σε ισχύ το 1978.
Όσο για την αποτελεσματικότητα του Project Popeye, οι μεταγενέστερες αμερικανικές αξιολογήσεις ήταν πολύ πιο συγκρατημένες από τους αρχικούς ενθουσιασμούς. Παρότι το πρόγραμμα θεωρήθηκε ότι επηρέασε τοπικά τις συνθήκες στους δρόμους, δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί αξιόπιστα πόση πρόσθετη βροχόπτωση είχε προκαλέσει.
Η επιχείρηση ήταν πραγματική. Ο απόλυτος έλεγχος του καιρού, όμως, παρέμενε μακριά από τις δυνατότητες της εποχής.
Κι αν ο επόμενος πόλεμος δεν χρειάζεται καν βόμβες;
Το Project Popeye αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση, επειδή θυμίζει θεωρία συνωμοσίας που τελικά αποδείχθηκε ότι περιέγραφε κάτι πραγματικό. Μια κυβέρνηση χρησιμοποίησε μυστικά τεχνικές τροποποίησης του καιρού για στρατιωτικούς σκοπούς, αναγνωρίζοντας μάλιστα ότι δεν μπορούσε να προβλέψει πλήρως τις συνέπειες των παρεμβάσεών της.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σημερινή πλημμύρα, καταιγίδα ή ακραίο καιρικό φαινόμενο είναι αποτέλεσμα κάποιας μυστικής επιχείρησης. Η σπορά νεφών απαιτεί κατάλληλες ατμοσφαιρικές συνθήκες και απέχει πολύ από την ικανότητα δημιουργίας και καθοδήγησης οποιουδήποτε καιρικού φαινομένου κατά βούληση.
Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που κάνει την υπόθεση να παραμένει ενδιαφέρουσα ακόμη και σήμερα. Πριν από περίπου εξήντα χρόνια, στρατιωτικοί αξιωματούχοι συζητούσαν πίσω από κλειστές πόρτες πώς θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τη βροχή για να εξασφαλίσουν πλεονέκτημα σε έναν πόλεμο. Κανείς δεν χρειαζόταν να πιστεύει σε μυστικές συσκευές που ελέγχουν καταιγίδες, αφού η πραγματική επιχείρηση χρησιμοποιούσε μια γνωστή επιστημονική τεχνική με έναν εντελώς διαφορετικό σκοπό από εκείνον για τον οποίο είχε αναπτυχθεί.
Αν η σκέψη ότι ένας στρατός μπορεί να επιχειρήσει να επηρεάσει τον καιρό ακούγεται σήμερα υπερβολική, αξίζει να θυμηθούμε πως κάποτε ακουγόταν εξίσου απίστευτη και η ιστορία του Project Popeye. Μέχρι που άνοιξαν τα αρχεία…
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν κάποιος σκέφτηκε ποτέ να μετατρέψει τον καιρό σε όπλο. Αυτό το έχει ήδη απαντήσει η ιστορία. Το ερώτημα είναι πόσο μακριά θα μπορούσε να φτάσει μια τέτοια ιδέα, αν η τεχνολογία επέτρεπε κάποτε πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια…
Αφήστε μια απάντηση