Υπήρχε κάποτε μια εποχή που, για να γλιτώσεις από τις διαφημίσεις, αρκούσε να κλείσεις την τηλεόραση. Μετά ήρθαν τα smartphones, τα social media και οι αλγόριθμοι που γνωρίζουν τι θέλεις πριν προλάβεις να το αναζητήσεις. Τουλάχιστον, όμως, σου είχε απομείνει ο ύπνος…
Ε, λοιπόν, ούτε αυτός φαίνεται να είναι απολύτως ασφαλής από τις φιλοδοξίες του μάρκετινγκ! Το 2021, μια μεγάλη εταιρεία ποτών ανακοίνωσε ότι είχε βρει έναν τρόπο να διαφημίζει τα προϊόντα της μέσα στα όνειρα των καταναλωτών. Και το πιο ανησυχητικό δεν ήταν η ιδέα, αλλά το ότι η τεχνολογία στην οποία βασίστηκε είχε ήδη αναπτυχθεί από πραγματικούς επιστήμονες.
Το πείραμα που ξεκίνησε από μια διαφημιστική καμπάνια
Τον Ιανουάριο του 2021, η Molson Coors παρουσίασε μια ασυνήθιστη καμπάνια για τις μπίρες Coors Light και Coors Seltzer, με αφορμή το αμερικανικό Super Bowl. Η ιδέα ήταν απλή, αλλά σχεδόν δυστοπική. Αντί να δείξει απλώς μια διαφήμιση στην τηλεόραση, η εταιρεία θα προσπαθούσε να κάνει τους καταναλωτές να ονειρευτούν τα προϊόντα της.
Για να το πετύχει, συνεργάστηκε με την ψυχολόγο και ερευνήτρια των ονείρων Deirdre Barrett, που συνδέεται με την Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. Οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν ένα ειδικά σχεδιασμένο βίντεο πριν κοιμηθούν. Περιείχε εικόνες από βουνά, ποτάμια, δροσερά τοπία και, φυσικά, τα προϊόντα της εταιρείας. Σκοπός ήταν να μεταφερθούν αυτά τα ερεθίσματα στο περιεχόμενο των ονείρων τους. Ναι, κάποιος είχε σκεφτεί να μετατρέψει τον ανθρώπινο ύπνο σε διαφημιστικό χώρο και μάλιστα το ανακοίνωνε με ενθουσιασμό!
Η επιστήμη πίσω από το «χακάρισμα» των ονείρων
Η τεχνική ονομάζεται «Targeted Dream Incubation», δηλαδή στοχευμένη καθοδήγηση των ονείρων. Βασίζεται στην ιδέα ότι ορισμένα ερεθίσματα, όταν παρουσιάζονται την κατάλληλη στιγμή, μπορούν να επηρεάσουν όσα ονειρεύεται ένας άνθρωπος.
Το 2020, ερευνητές του MIT παρουσίασαν το Dormio, μια φορετή συσκευή που χρησιμοποιούσε ηχητικά μηνύματα κατά τη μετάβαση από την εγρήγορση στον ύπνο. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μπορούσαν να κατευθύνουν το περιεχόμενο των ονείρων προς συγκεκριμένα θέματα. Δεν επρόκειτο για ανάγνωση σκέψεων ούτε για απόλυτο έλεγχο του μυαλού, ήταν, όμως, μια πειραματική δυνατότητα παρέμβασης σε κάτι που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν απρόσιτο: τον κόσμο των ονείρων. Και, όπως συμβαίνει συχνά, η εμπορική αξιοποίηση δεν άργησε να εμφανιστεί…
Οι επιστήμονες που σήμαναν συναγερμό
Τον Ιούνιο του 2021, περίπου 40 επιστήμονες που ασχολούνται με τον ύπνο και τα όνειρα υποστήριξαν δημόσια ότι η χρήση αυτών των τεχνικών για διαφημιστικούς σκοπούς δημιουργεί σοβαρά ηθικά ζητήματα. Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η συγκεκριμένη καμπάνια, στην οποία οι ενδιαφερόμενοι συμμετείχαν εθελοντικά, όμως ήταν το τι θα μπορούσε να ακολουθήσει.
Αν μια εταιρεία μπορεί να χρησιμοποιήσει εικόνες και ήχους για να επηρεάσει το περιεχόμενο των ονείρων, τι θα συμβεί όταν αυτή η δυνατότητα συνδυαστεί με συσκευές που υπάρχουν ήδη στα υπνοδωμάτια; Έξυπνα ηχεία, εφαρμογές παρακολούθησης ύπνου, φορετές συσκευές και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Η προοπτική μιας διαφήμισης που δεν χρειάζεται πλέον να είσαι ξύπνιος για να τη δεχτείς, δεν ακούγεται ιδιαίτερα καθησυχαστική.
Το τελευταίο σύνορο της ιδιωτικότητας
Η πιο σκοτεινή εκδοχή της θεωρίας θέλει τις εταιρείες να χρησιμοποιούν μελλοντικά τέτοιες τεχνολογίες για να επηρεάζουν υποσυνείδητα τις επιθυμίες των καταναλωτών. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι πραγματοποιείται σήμερα κάποια καθολική, μυστική επιχείρηση χειραγώγησης των ονείρων αλλά η τεχνική καθοδήγησης του ονειρικού περιεχομένου είναι πραγματική. Η διαφημιστική αξιοποίησή της δεν έμεινε απλώς μια ιδέα σε κάποιο εταιρικό συμβούλιο. Αυτό είναι που κάνει την ιστορία τόσο παράξενη.
Για δεκαετίες, οι άνθρωποι ανησυχούσαν μήπως οι διαφημίσεις χειραγωγούν τις σκέψεις τους όσο είναι ξύπνιοι… Τώρα εμφανίζεται ένα εντελώς καινούργιο ερώτημα. Αν κάποτε οι εταιρείες μάθουν να επηρεάζουν συστηματικά όσα ονειρευόμαστε, θα υπάρχει άραγε κάποια στιγμή της ημέρας που το ανθρώπινο μυαλό θα παραμένει πραγματικά ιδιωτικό; Και το επόμενο πρωί, όταν ξυπνήσεις με μια ανεξήγητη επιθυμία να αγοράσεις κάτι, αξίζει να αναρωτηθείς πού ακριβώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα…
Αφήστε μια απάντηση